– Մա՜մ…

-Ի՞նչ է, Արաքսիկս:

-Բաց չթողնես ձեռքս

-Չեմ թողնի

-Երբե՞ք, երբե՞ք

-Ըհը, երբե՜ք, երբե՜ք: Տես, հիմա էլ ափդ քրտնած է, բայց բաց չեմ թողնում: Ասա՛, ինչու՞ ես անհանգիստ:

-Երազ եմ տեսել, մա՛մ:

-Ի՞նչ երազ, Արա՛քս,

-Ցույցի ենք գնում

-Ցույցի՞, որտեղ՞…

-Հա, էն վարդագույն կլուբի մոտ, էն որ կիսանդրի էլ կա էնտեղ: Հետո ես կորցնում եմ քեզ: Անձրևանոցս բացած փնտրում եմ ու թաշկինակ եմ գտնում։ Բոլորն էլ «միացում» էին կանչում։

-Անձրևու՞մ էր:

-Չէ

-Էլ ինչու էի՞ր բացել անձրևանոցդ,-,-հարցրեց մայրս, երևի փորձելով լրջություն չտալ պատմածիս, որ չտագնապեմ:

-Չգիտեմ: Երեկ դու ու պապան որ ուշ եկաք ցույցից, վախեցել էի։ Պապան ասաց թուրքի գյուղի միջով եք անցել և մեքենան կանգնեցրել են։ «Մա՛մ, բա որ ձեզ բռնեին թուրքերը»,-մեծավարի նախատելով հարցրի ես:

-Չէին բռնի, անհոգ եղիր,- ասաց մայրս և ձեռքս էլ ավելի ամուր բռնեց, որն ինձ բավական էր պաշտպանված զգալու համար ամե՛ն-ամե՛ն ինչից:

Հետագայում երազս միշտ հիշում էի։ Հատկապես վառ արևը և երազիս այցի եկած իմ մանկական նույնքան վառ դեղին անձրևանոցը։ Երազիս մեկնաբանության մեջ հետո քաղաքական ենթատեքստ պիտի դնեի: Ցույցերին հաջորդեց պատերազմը: Անձրևանոցը հովանավոր էի համարում, թաշկինակը՝ զոհերն ու վիշտը, իսկ արևը հաղթանակն էր իմ արդեն պատանեկան պատկերացումներում: Պատերազմ, ապաստարաններ ու մանկության միակ չկարոտվող շրջան: Ամեն ինչ իր տեղն է ընկնում, կյանքը նորից շարունակում է իր խաղաղ ռելսերով ընթանալ: Անհոգ մանկության բացը հետո յուրաքանչյուրս փորձում ենք լցնել ընտրած մասնագիտության, աշխատանքի և ստեղծած ընտանիքի մեջ:

Առավոտյան հայրենիքից զանգ ստանալը միշտ էլ երկակի զգացողություն է առաջ բերում՝ կարոտ ու տագնապ: Հեռավորությունը երբեմն հրեշավոր կասկածամտություն էլ է ծնում. արդյո՞ք լավ են նրանք, ում սիրում ես առանց չափի ու նրանց ամեն օր չտեսնելու օրերդ չէիր էլ

-1-

պատկերացնում: Ցավոք տագնապները իրենց ամենագորշ գույներով երբեմն խմբվում են զանգի տեսքով էլ: Առավոտյան զանգը սովորականից տարբերվում էր ասես.

-Հա՞, պա՛պ,

-Արաքս…

-պաա՞պ, ինչ կա, հուզված ե՞ս,

-մայրդ..

-մայրս ի՞նչ,

-հիվանդանոցում է, լավ չէ..

-բայց նա ինձ խոստացել է…

-ի՞նչ,

-որ…որ..բաց չի թողնի ձեռքս…

Երեքժամյա թռիչքը անվերջանալի է թվում, ֆիլմի պես անցյալը թերթվում: Եթե առաջ մանկության չկարոտվող պահերը նույնիսկ շանս էլ չունեին սև ու սպիտակ լինելու, այժմ արդեն գունավոր էին, չէ որ մաման այնտեղ առողջ էր: Կարոտում ես նույնիսկ պատերազմի ժամանակ վարդագույն ակումբի ապաստարանում անցկացրած գիշերները, երբ երեխաներից փոքրը լինելու իրավունքով մի նեղ բացովի-փակովի մահճակալի մեջ էիր քնում մամայի հետ, ով նկուղում առկա ծանր հոտից պաշտպանվելու լավագույն միջոցն էր գտել. քիթը կորցնել մազերիս մեջ և, իր ասելով, արբեցուցից բույրից քնել: Իսկ ես հալվում էի նման խոստումից ու ավելի շատ փոքր տեղովս օգտակար լինելու գիտակցումից: Թռիչքից նախկինում ունեցած վախը անէանում է, ինքնաթիռի հավաքած բարձրությունն այլևս չի բավարարում, ուզում ես բա՜րձր, ավելի բարձր թռչել, որ մոտ լինես երկնքին, որ աղերսդ ու աղոթքդ շուտ հասնի Նրան: Երեքժամյա թռիչքն այնքան երկար չի թվում, որքան հիվանդանոցի աստիճաններն ու միջանցքը, որն ասես հաղթահարել չի լինի: Ահա վերջապես դուռը և մի վայրկյան ամեն ինչ ներսումդ տակնուվրա վրա է լինում, էլի երկակի զգացողությունից կեղեքվում ես՝ մորդ տեսնելու բուռն ցանկությունը, բայց և հիվանդասենյակում տեսնելու անզորությունը: Սենյակի դուռը բացելով ու հարազատ մարդուն տեսնելով՝ բանականությունը զիջում է զգացմունքներին էլ, բնազդին էլ…

-Մաաաա՜մ, մա՛մ, իմ լաաա՜վ մամա…

-Արաքս..աղջիկս..

-Ճանաչեց,- ասաց քրոջս կողքի պառկած հիվանդին խնամող աղջիկը: Ու շարունակեց.

-Շա՜տ էր սպասում Ձեզ, բայց չէր ուզում նեղություն տալ, որ գայիք, ասում էր, թող չգա: Երեկ ասեցին, որ այսօր երեքն անց կես վայրեջք կկատարեք, կգաք, չարձագանքեց: Իմացանք թե չի հասկացել, երեկ շատ վատ էր, բայց այսօր առավոտվանից պարբերաբար ժամն էր հարցնում: Հասկացանք, որ Ձեզ է սպասում:

Իմ գնալու հաջորդ օրից մորս մոտ դրական դինամիկա նկատվեց: Քույր-եղբայրներով միասին էինք ու մի քիչ հանգիտ: Շաղակրատում էի ուրախությունից, որ միասին ենք.

-Մա՛մ, գլուխդ տարա չէ՞,- իմ ժամում տաս հազար բառ ասելով, կատակեցի ես:                                                                                                                                                                                      –                                                                                             -2 –

-Չէ՛, լավ է, խոսա,- ու ավելացրեց,- «Արա՛քս, գիտե՞ս, երազների կամ մղձավանջի մեջ էի»:

-Ի՞նչ երազ, մա՛մ:

-Իբր մարդիկ են, գլխներին եղջյուրներ, բոլորի ձեռքին կաթսայի կափարիչներ կային ու դրանց վրա հարվածում էին:

-Նվագում է՞ին:

-Չէէէ՜, ի՞նչ նվագ, աղմուկ էր անտանելի, գլուխս ցավում էր այդ աղմուկից…

-Հետո՞,- կողքին հարմար տեղավորվելով հարցրի ես:

-Հետո տատիկիդ ու պապիկիդ տեսա: Մայրս, ինչպես կյանքում եղել է համեստ ու չխոսկան, լուռ կանգնած էր, իսկ հայրս իր ազդեցիկ տեսքով, խրատական տոնով խոսում էր հետս, բայց չեմ հիշում ինչ էր ասում:

-Պապին իմաստուն մարդ էր, մա՛մ, երևի խրատեց, որ հետ գնաս..

-Գուցե,- հուզվեց մայրս,- գիտես ինչքա՜ն շատ էի սիրում հորս ու ինչքան եմ կարոտում իրենց:

Ես զամացած էի. մայրս փոքր երեխայի պես կարոտով էր խոսում իր ծնողների մասին ու այնքան խոցելի ու այնքան խեղճ էր այդ պահին, ոչ թե ավելի շատ, որ հիվանդ էր, այլ որ առանց ծնող էր ու այդքա՜ն կարոտով:

-Երազդ պատմեցիր վերջացրի՞ր,- հարցրի ես՝ փորձելով շեղել նրան:

-Չէ, հետո ես մի մեծ փոսի մեջ պարում էի, իսկ տակը վառվող ածուխ էր: Կողքին դու, եղբայրներդ ու քույրդ էիք կանգնած: Դու կանչեցիր ու ասեցիր. «Մա՛մ, տուր ձեռքդ» , և ձեռքդ պարզելով հանեցիր ինձ այնտեղից:

-Ինչպես փոքր ժամանա՞կ…

-Հա՜, հիշում ես,- վերջապես ժպիտ գծագրվեց մորս դեմքին:

-Ամեն ինչ լավ կլինի,-ասաց եղբայրս:

-Ամեն ինչ լավ կլինի,- շշնջաց մորս գլխավերևում պահապան հրեշտակի պես կանգնած քույրս:

-Ի՞նչ կանեի առանց ձեզ,- հազիվ լսելի ինքն իրեն ասաց մայրս։

Ես, պարանոցիցս հանելով սրբապատկերով կախազարդս, մորս ափի մեջ դրեցի։ Մայրս փորձեց ետ պահել ձեռքը՝ կախազարդս ինձ մոտ թողնելու մտադրությամբ։ Ա՜խ, այդ մայրերը՝ ծայրահեղ անձնուրաց։

-Մամ, այն հիմա քեզ է պետք, նա քեզ կպաշտպանի, մոտդ թող լինի։ Մայրս սեղմեց ձեռքս։ Ես էլի ինձ պաշտպանված զգացի փոքր երեխայի պես։ Այդքան հարազատ, սերունդներ կրթած, կյանքում միայն օգնության  համար պարզված մորս ձեռքը բաց թողնել չէի ուզում։

Մայրս բարի, մայրս խեղճ,

Մայրս մի մայր հասարակ…