Օշինդրի պես կանաչ սենյակի շրջանակի մեջ, պատից պատ ձգվող հազարավոր գիրք-զինորիկների հսկողության ներքո, մուգ դարչնագույն, զառամյալ մի ճոճաթոռ իր մեջ է առել ծանրաքաշ մարմնով, կապտակոհակ մազերով, մոմե ճակատը ութսունութ խազ-կնճիռներով խզբզած, գիշեր աչքերը՝ տեսադաշտը կլանող, դեմքին՝ շուրթեր խաչկապ արած, փափլիկ խոշոր ձեռքերի վրայով հոսող հազար ու մի կապտականաչ՝ մեծ ու փոքր երակներով գծած Ալվարդ Մանուկյանին:
Ո՞վ չգիտի նրան, մանկագիր ընկեր Մանուկյանին: Ո՞վ չգիտի նրա կռվասեր Պետիկին, շատակեր Արմենչիկին, լալկան ու վախկոտ աղվեսիկին, ծուռթաթ քաղցրակերիկին: Գիտե՛ն, լավ գիտեն փողոցում խաղացող , մանկապարտեզ գնացող, ու նույնիսկ գիշերներն իրենց ճիժուպիժերի համար ընկեր Ալվարդի զարմանահրաշ գրքերը կարդացող հոգատար վաճառողուհիներն ու բանվորուհիները, ուսուցչուհիներն ու գիտնականները:
Ճոճաթոռի դիմաց մի փոքրիկ աթոռ, կաղ աթոռ՝ փայտե, պուճուրիկ, վրան մի պստիկ գիրուկ աղջնակ, գլխին՝ գլխից մեծ վարդակապով՝ ալ կարմիր, սիրու՜ն- սիրու՜ն:
Պստիկ աղջիկ, ալվան ծաղիկ, պարզած ձեռքեր, կոհակվող վարսեր, փափլիկ թաթիկներ, պստիկ աղջիկ՝ ծնկներին լաթեղեն տիկնիկ` սև ծամերով, վարդագույն պուճուր բերանով պուճուր տիկնիկ:
-Հիշու՞մ ես:
-Հիշում եմ:
-Ի՞նչ կասես:
Տատը կասեր.
– Ա՜յ բալա, նախշուն բալա, մի՛ լա, մի՛ լա, սև աչուկ, տատի նախշուկ, սարի եղնիկ, փոքրիկ մանչուկ: Ու տատի գրկին, արցունքները կում-կում խմելով, ալ շուրթը կախ տալով, մորը օգնելու փոխարեն հացի խմորից արջուկ ու տիկնիկներ ծեփած, մոր ծեծը կերած ալվան Ալվարդիկը քնում է:
-Մանուշակ- երազներով քնես, ծաղկանուշ քնով քնես…
Աղջիկը գյուղի աղջիկների հետ խաղ չի անում, տատի փեշից կպած մեծանում է, հետո մի օր տատն անսպասելի թողնում- գնում է իր տատի մոտ: Աղջիկը մորն է օգնում, տան գործերն անում, սար ուտելիք տանում, մորից լավաշ թխել սովորում:
Արևը երկու ձեռքով շոյել է աղջնակի դեմքն ու թողել ափերի հետքը նրա այտերին՝ կարմիր-կարմիր շառավիղներով: Ծիծաղում էին գյուղի աղջիկները, համա գեշն է, չխոսկան է, գոռոզամիտ: Մայրն էլ իր հերթին բարկանում է. մարդ այդքան փակբերան- չորգերան չի լինի: Գյուղի աղջիկները գնում են ջուր բերելու, երգ են երգում, խնդություն փչում շուրջ բոլորը, պարմաններին խենթ ու խելառ դարձնում, նրանց մերերի աչքի լույսը լինում:
Ալվարդը դաշտ է գնում, դաշտի ծաղիկներով պատվում, թռչուններին փշուրներով կերակրում, մեղուների հետ խոսում, խմորից տիկնիկներ պատրաստում:
Հետո տուն է գալիս, տատի գոգնոցը գրկում, հոտ քաշում, տատը զգում է, աներևույթ հսկայաչափ ու աշխարհի ամենատաք ափով շոյում է թոռնուհու գլուխը: Ալվարդը սեղանին դրված փետուրը զգուշորեն թաթախում է թանաքամանի մեջ ու թղթին հայտնվում են ծուռոտիկ, ծուռթաթիկ, իր պես թմբլիկ ու վախվորած տառերը: Տատը վերևից ժպտում է, զվարթանում, գրկում իր սիրելի թոռնուհու փափկիկ ուսերը:
-Օրոր ասեմ սիրուն բալիս, ալվան ծաղկիս, Ալվարդիկիս… Մանուշակ երազներով քնես, ծաղկանուշ քնով քնես…
Ալվարդիկը էլ գիրուկ ու վախվորած աղջնակ չէ: Մեծ է, ծանրակշիռ, քառասուն մանկական գրքերի հեղինակ, մեծ աղջիկ, անուշիկ Անուշների, ընկերներին օգնող Զավենների, վնասատու բզեզիկների ու անշշուկ իշուկների գիտակ, կոմկուսի շարքերը հպարտությամբ անցած, ՛՛Վզկապիկ՛՛ թերթի խմբագիրը դարձած, բոլոր հնարավոր մրցանակները գրաված: Ալվարդիկ չէ, ալվան ծաղիկ չէ, տատի գոգնոցի հոտը վաղուց ցնդել է, գոգնոցը մաշվել, կորել է, մանկագիրը՝ ընկեր Մանուկյանը, վաղուց իր մանուշակ-երազները, քաղցրանուշ քունը կորցրել է: Նա փոքրիկ Սամվելիկի մայրիկն է, բոլոր փոքրիկների՝ մանուկների մոլորակի պատվիրակն է, մանկապարտեզների և դպրոցների ընդարձակ դահլիճների սպասված հյուրն է, այս լուսանկարների միջի դպրոցականների կողքին կանգնած ասես ամենախոշոր ու մեծ երեխան է: Ամուսինը, երբ Սամվելիկը նոր էր ծնվել, հայրական համբույրը դրոշմեց փոքրիկ տղայի ճակատին, ընկեր Ալվարդի մեծ ու տաք անկողինը զիջեց նապաստակներին, ագռավիկներին, գնդակը հարևանի բաղը նետած Աշոտիկին, մայրիկի կարմիր կոշիկներով ՛՛աշխարհ՛՛ դուրս եկած Նուշիկին, Արուսիկին…ի՜ն, ի՜ն… Փախավ չամիչով բուլկիներ պատրաստող տնային տնտեսուհի Մանիկի փոքրիկ, ոչ շքեղ բնակարան, հարբեց ՛՛Հարբած բալի՛՛ բույրից, կիտրոնով ու կոնյակով թեյի` կոկորդը խուտուտ տվող ու նույնաժամանակ ներսը հաճելի տաքացնող ջերմությունից: Կարևորը՝ փախավ 40 գրքերից ծիկրակող փոքրիկներից ու գազանիկներից, դռան շեմին օրըստօրե կուտակվող նամակներից, ու կնոջ՝ տանից բացի, այստեղ , այնտեղ ու ամենուր կարևորված ներկայությունից, ընկեր Մանուկյանի ամուսինը լինելու պարտավորեցնող պարտականությունից:
Փոքրիկ Սամվելիկը մեծանում էր ծեր հարևանուհու խնամքի ներքո, մոր գրքերով, մորն աշխարհի ամենակարևորն ու ամենամիակը ընդունելով: Երբեմն նրան, փոքրիկ տղային, հաջողվում էր տեսնել հանրության բեռի տակ կքած մորը, նրանից լսել հեքիաթներ ու բանաստեղծություններ, իսկ վերջում՝ քաղցրահամ համբույր թուշիկին, ապա և մանուշակ- երազ տեսնելու մաղթանք լսել այդքան մեծ ու պուճուրներին այդչափ հասկացող մորից:
Ավտոբուսը շարժվում էր, ալվան ծաղիկ տասնութամյա Ալվարդիկը անձրևափոշու հետքերը նկատեց ավտոբուսի ապակու վրա ու քրտնած մատներով թողեց՝ «հաջող» , «կարոտ», «ներիր» բառերը, ապա հապճեպ ջնջեց, որպեսզի ավտոբուսում կանգնած տղաները չնկատեն, չծիծաղեն, առաջ նայեց՝ դեպ պայծառ ապագա: Նարնջագույն մրթմրթան փոխադրամիջոցը ենթարկվեց վարորդին, ընթացավ գռմռոց արձակելով, գյուղի պատկերը Ալվարդիկի ջահել կոպերում որպես վերհուշ թողնելով: Մայրը կհասկանա մի օր, մայրը կների, մայրերը թեկուզ ապտակ էլ տան զավակին, բայց ներքուստ սարսռում են, ներքուստ ներում են, միշտ ներում են իրենց զավակին: Սլացի՛ր դեպի քաղաք, չորսակնանի մրթմրթան, բարով տեղ հասցրու երկու տետրակ ծուռթաթ գրեր թղթին հանձնած պստիկ մանկագրի զվարճալի ու անամպ տողերը:
«Գող դաշտամուկ, չաղլիկ փորիկ,
Ատամը սուր, պոչը՝ կորիկ,
Կերավ անթիվ հասկեր դեղին,
Սուր մանգաղը տեսավ թե չէ,
Դողից պատռեց գողի լեղին»:
Գյուղում լուսահոգի տատն էր սիրել գիրուկ ու անհրապույր, իր տարիքից մեծ երևացող աղջկան, մեկ էլ՝ բնությունը, որի համար նա այնքա՜ն ընդունելի էր, այնքան ինքնատիպ, մանավանդ իր ՝ գլխից մեծ կարմի՜ր-կարմի՜ր, սիրուն վարդակապով, որը աղջկան դարձնում էր դաշտի ամենամեծ կակաչը, երբեմն շփոթմունքի մեջ գցելով ծաղկի տեսքից ու բույրից հանց տրուբադուր խելահան լինող բզզան մեղուներին:
Եկավ օրը, ու Ալվարդիկը որոշեց հանել իր գլխի հսկայաչափ վարդակապը, պոկել անվան «իկը» , քննություններ հանձնել և ընդունվել մանկավարժական ինստիտուտ, պրոտեզավորված քաղաքի քիմքին հաճելի դառնալ, միայն թե սովորել, գիտելիքներ ամբարել, իսկ երբ խիստ դառնահամ կառնի ու տհաճությունից կվատանա, ճամպրուկից կհանի տատի գոգնոցը, կհոտոտի, կկլանի կանաչ խոտի, հաց ու պանրի, գյուղի արևի հոտը, ու այդժամ կայցելեն մանուշակ-երազները, վրա կհասնի ծաղկանուշ քունը, ապա երազների խոռոչից կլսվի տատի հնչեցրած՝ աղջնակի ականջը շոյող օրորոցայինը.
-Օրոր ասեմ սիրուն բալիս, ալվան ծաղկիս, Ալվարդիկիս…
Տարիները ցատկոտում էին: Ընկեր Մանուկյանի համար աշխարհը պարզ էր, ճիշտ գծված, տասը տարի առաջ ընկած դեպքերի կանխորոշված ընթացքով, ամուսնու փախուստի բացառությամբ, Սամվելիկի անհոգ դեռահասությամբ , ուսանողական եռուն երիտասարդությամբ…
Կոմկուսի բոլոր պարտիականներն էլ մտածում էին ճիշտ ընկեր Մանուկյանի պես, մինչ այն պահը, երբ երկաթե վարագույրը շրխկոցով վայր ընկավ իր զավակների գլխին՝ որպես գիլիոտին: Գոռաց ամպը, մեքենաները փողոցներից տղաներին հավաքեցին, մեքենաներով տարան այնտեղ, ուր ընթանում էր իրական կռիվ-կռիվը՝ անհագ, տղայական խաղ-պատերազմը:
Շարքով կանգնում են տոկուն զինվորիկները, դե՛, բաժանվե՛ք ջոկատ-խմբերի, հանեք փամփուշտները, տեղավորեք հրազենի մեջ: Սկսվում է … Չը՜խկ-չը՜խկ, դը՜շշ-դը՜շ, ու՜հ-ու՜հ, ու՜հ-ու՜հ, բերե՛ք պատգարակները: Խաղահրապարակ- ռազմադաշտը կարմիր գետ է, անձուկ գետ` ներկոտված զինվորիկներով լի:
Մանկագիր Մանուկյանը հրապարակում է, մանկագիր Մանուկյանը որբուկների ու նրանց մայրերի կողքին է՝ հանուն հայրենիքի, հանուն մեծ ապագայի: Մայրերին հորդորում է լացը խնայել, չտխրել, կարդալ իր գրքերը, ռազմի դաշտ ուղարկել ոգեշնչող հոդվածները: Տղաները վերջապես տղամարդ կդառնան, կարգին գրքերի ու ֆիլմերի հերոսներ կլինեն, վերջապես կհասկանան՝ արդյո՞ք լավ էր փոքր տարիքում ծնողներից սուր դանակ, դիպուկ հրացան պահանջելը՞:
-Բա Սամվելի՞կը, Սամվելիկն ու՞ր է, ինչու՞ չի գնում մեր տղերքին նեցուկ լինելու, կրակ բացելու, թշնամուն ջարդուխուրդ անելու,- բազմության միջից գոռում են ճերմակած ջահել մայրերը:
-Հանգի՛ստ, հանգի՛ստ, բազմատանջ քույրեր, հիմա կասեմ:
Ու սկսվում է պատմություն խելոք Սամվելիկի մասին, ապագա մեծ գիտնականի, կարդացած տղայի, ախր խրամատներում նա չի դիմանա, ախր Սամվելիկին ընկեր Ալվարդը պահում է հատուկ՝ հանուն ժողովրդի, որ տարիներ հետո, պայծառ գլուխ տղան, ջահել գիտնականը թշնամուն սնկաձև ամպ նվիրի, որ ալիքների տակ թողնի դրանց՝ սև շներին, գորշ մռութներին:
Մարդիկ հազիվհազ գոյատևում են, փտած ձկան պահածո են ուտում, աչքները փակ, որ չտեսնեն ձկան միջով շարժվող ծույլիկ որդերին, մարդիկ մրսում են, մարդիկ տաքանալ են ուզում: Ընկեր Մանուկյանն ու Սամվելիկը փոքրիկ սենյակում, տաք-տաք հագնված, հովհարային հոսանքի լույսից պայծառացած գիրք են կարդում: Ընկեր Ալվարդը պահարանից սև օրերի համար պահած սև խավիարն է բացում, գդալը մեջը գցում, որսում ու հանում:
– Բալես, միակս, խելոքս, քեզ սնվել է պետք, լավ չենք սնվում, անուշ արա:
Մայրը զմայլված նայում է որդուն, միակ որդուն:
-Թեյ ավելացնե՞մ, ա՜խ, կարագն այն ժամանակվա համն էլ չունի, փոխվել է, ամեն բան փոխվել է, ու՜խ, ու՜խ, սա էլ կեր ու պառկենք:
Կեցցե՜, մեդալ են շնորհում ընկեր Մանուկյանին, կեցցե՜, ևս քսան գիրք գրեց այդ ընթացքում, կեցցե՜, սատարեց ու հորդորեց, կեցցե՜, հաղթանակի մի մեծ բաժինն էլ իրենն է՝ կրծքին փայլող:
Ամեն ինչ ընթանում էր իր հունով, գրքերը, նոր թխված հացի պես անհետանում էին գրախանութների պահարաններից, տիկին Ալվարդը ժիր էր, կենսուրախ, անելիքով լի: Հեռախոսազանգ եկավ: Տիկին Ալվարդը լռեց-լռեց , փղձկաց ու պապանձվեց ջահել ապագա գիտնականի, խոստումնալից խելոք տղային տանող տուփի կողքին:
Մինչ պատերազմը ջահելների միսն էր պահանջում, Սամվելիկը տարատեսակ, սև օրվա համար պահված մթերքներով էր սնվում, ռազմի դաշտի մասին լսելուց մորից թաքուն ականջները ծածկում ու գունատվում:
Գարնանային այդ օրը Սամվելը հեծանիվով շրջում էր , հանկարծ որտեղից որտեղ հեծանիվին թարս աչքով նայեց բեռնատարը, ուժգին սլացավ ու ճակատ առ ճակատ հանդիպեցին…
Տասներկու տարի ոչինչ չգրվեց, տասներկու տարի ոչ մի երեխա չուրախացավ մանկագրի ներկայությամբ, պուպուշ գրերով:
Պատուհանին ձգվել է կապուտաչ յասամանը, պատուհանից անտարբեր հայացք է գցում Ալվարդ Մանուկյանը, տեսնել չի ուզում, լսել չի կամենում գնդակի գերին դարձած փոքրիկ ավազակների հռհռոցը, գոռգռոցը:
– Չլսե՛մ, չտեսնե՛մ, հիմար շերեփուկներ, անհամ մոլախոտեր:
Երեխեքը վախվորած փախչում են, ամուր ու կանգուն է մնում միայն ծաղկած յասամանը:
Ընկերուհին խնդրում –պաղատում է , թե անցել է անցյալը, բոլորը սպասում են, մեծ դահլիճում երախտիքի մեծ խոսք ունեն ասելու մանկագրին սիրողները, վիշտը կիսողները, նրանով ապրողները:
Արևայտ, անհրապույր, բայց տաք ու արագաշարժ, կենսախինդ երիտասարդ աղջիկը իջավ ավտոբուսից, նայեց մեծ քաղաքին, մինչ ուզեց խելահեղ վազքից առաջ կանգ առնել, պատրաստվել, հրեցին, տղաները անհասկանալի հայացք գցեցին ու անցան, աղջիկները իրար ականջի փսփսացին՝ օտարական է տուն մտել, ճամպրուկին՝ տիպեր, գյուղից է եկել, որքա՞ն կդիմանա:
Մանկուկյան Ալվարդը հասկացավ, երկար-բարակ մտածելու ժամանակ չկա, ոչ միայն ինստիտուտ, այլև կոմկուսի շարքերում երևալ է պետք, խմբագրություններով գնալ է պետք, հանրակացարանից արագ ազատվել, ամուսնանալ է պետք:
Հաղթահասակ դահլիճ, սպիտակ մարմարի պարթև սյուներ՝ որպես անցյալի անջնջելի խարան՝ մուրճ ու մանգաղ, ամենուր գորգեր, մարդիկ՝ սպասող ու խանդավառված: Ահա նա, դահլիճում է հայտնվում սիրելի մանկագիրը, երկար լռությունից հետո վերջապես խոսում է:
Ծափերի դղրդյունը պատել է դահլիճը, հաղթանդամ սյուները ամուր պահում են, որ չխարխլվի կառույցը: Լրագրողը վարում է երեկոն, պարզունակ հարցեր ուղղում մեծ գրողին, ստանում պատասխաններ:
– Հա՜ պատերազմը նողկալի էր, նողկալի էր նաև հետոն, հա՜ սիրելիս, մենակ եմ ապրում, բամբակե գիշերանոցով եմ քնում, հա՜, շատակեր չեմ, կյանքը լափեց ինձ էլ, հա՜ կտակ ունեմ, հա երկարակյաց եմ, հա՜ ամաչում եմ երկար ապրած օրերիս համար, որ ինձ տրվեց բալիկիս չապրածի դիմաց: Ուզում էիք դա՞ լսել, հա՜, ամաչում եմ, որ դեռ ապրում եմ, հա՜, հետնորդներ չունեմ, չունե՜մ…
Դողացող ձեռքը հազիվհազ հասնում է թափանցիկ բաժակին, ցամաքած կոկորդը հազիվհազ թացանում է, բայց սա վերջին ալիքը չէ, այ հիմա կհասնի:
-Սիրելի ընկեր Մանուկյան, հենց դա է, որ ունեք, տեսնու՞մ եք երրորդ շարքում ձեզ է նայում սպիտակ մեծ ժապավենով մի աղջնակ, տեսնու՞մ եք իրեն: Այս չքնաղ փոքրիկը կարող ենք վստահորեն ասել ձեր գրի հետնորդն է, սա էլ նրա բանաստեղծությունները, որ տպագրվել են թերթում:
Գրողի հաստլիկ ցուցամատը հանկարծակի երկարում, ցուցափայտ է դառնում, դահլիճի մեջ գտնում է փոքրիկ զարմացած, մեծ ճերմակ ժապավենով աղջկան, ու սուր եղունգը քիչ է մնում փոքրիկին զրկի աչքից:
– Նա՞ է իմ հետնորդը, սա՞ է թերթը: Ես էլ ասում եմ ձեր նվիրած վարդերն ինչով փաթաթեմ:
Ճմրթվող թերթի ձայնը ցավեցնում է ներկաների ականջները, համակցվելով աղջկա՝ ապակին խազող ճիչի հետ: Հանդիպում-հարցազրույցն ավարտված է:
Օշինդրի պես կանաչ սենյակի շրջանակի մեջ, պատից պատ ձգվող հազարավոր գիրք-զինորիկների հսկողության ներքո, մուգ դարչնագույն, զառամյալ մի ճոճաթոռ իր մեջ է առել ծանրաքաշ մարմնով, կապտակոհակ մազերով, մոմե ճակատը ութսունութ խազ-կնճիռներով խզբզած, գիշեր աչքերը՝ տեսադաշտը կլանող, դեմքին՝ շուրթեր խաչկապ արած, փափլիկ խոշոր ձեռքերի վրայով հոսող հազար ու մի կապտականաչ՝ մեծ ու փոքր երակներով գծած Ալվարդ Մանուկյանին:
Ճոճաթոռի դիմաց մի փոքրիկ աթոռ, կաղ աթոռ՝ փայտե, պուճուրիկ, վրան մի պստիկ գիրուկ աղջնակ, գլխին՝ գլխից մեծ վարդակապով՝ ալ կարմիր, սիրու՜ն- սիրու՜ն:
-Հիշու՞մ ես:
-Հիշում եմ:
– Ի՞նչ կասես:
– Մեծ ես:
– Ես մեծ եմ թվում: Ես ու դու նույնն ենք:
– Հա՞… Դե որ այդպես է, եկ ինձ մոտ:
Մեծ Ալվարդը գրկում է փոքրիկին՝ ամուր-ամուր, շատ կարոտած…

Քաղաքի փողոցներում անցնել չի լինում, ձեռքերը վեր տանում են Ալվարդ Մանուկյանին: Նրան տանողները՝ շլդիկ նապաստակներն են, ժամանակին գրողական շրջանակից նրան վանել փորձող սրատամ կրծողներն են, ընկերուհիներ ձևացող բամբասկոտ չաչանակներն են, լեշասեր ագռավներն են: Թափորի միջով բարձրախոսերն ու ձայնագրիչները ցցած վազում են շնագայլերը, ու թե աննշան հնարավորություն լիներ, բարձրախոսը կմոտեցնեին գրողին, մի ցնցող ռեպորտաժ կստանային, անմիջապես կճանաչվեին ու կխրախուսվեին անկախության արճիճե լումաներով…